Druktest

Een druktest is een beproeving waarbij een installatie, leiding of component onder overdruk wordt gezet om de mechanische sterkte en de praktische dichtheid te beoordelen. Afhankelijk van de norm gaat het om een sterktetest, een dichtheidstest of een combinatie daarvan.

Bij een druktest controleer je vooral of het systeem de testdruk veilig kan opnemen en of er geen zichtbare lekkages zijn bij die druk.

Een lektest richt zich op het nauwkeurig kwantificeren van lekdebiet, vaak met gevoelige meetapparatuur en gassporen, bijvoorbeeld in mbar·l/s of Pa·m³/s.

Druktesten zijn grover en bedoeld als constructieve check, lektesten zijn fijnmazig en bedoeld om microlekken te detecteren.

Voor oplevering, keuringsmomenten en constructieve beoordeling is een druktest meestal voldoende, mits je ontwerp en norm dit toestaan. Een lektest is zinvol wanneer heel lage lekdebieten vereist zijn, bijvoorbeeld bij helium-lekdichtheid of fugitive emission eisen. In veel gevallen wordt eerst een druktest uitgevoerd en alleen bij specifieke eisen aanvullend een lektest.

Een hydrotest is een druktest met een vrijwel niet-samendrukbaar medium, meestal water. Het systeem wordt gevuld, op druk gebracht en gedurende een bepaalde tijd op testdruk gehouden om sterkte en zichtbare dichtheid te beoordelen.

Water is praktisch niet samendrukbaar, daardoor is de opgeslagen energie bij een hydrotest veel lager dan bij een test met gas. Bij een defect stroomt er water uit, maar ontstaat er geen explosieve ontlading. Daardoor is een hydrotest meestal veiliger, en kun je doorgaans ook hoger testen dan bij een pneumatische druktest.

Bij een hydrotest wordt op een duidelijk gedefinieerde testdruk getest, vaak volgens norm, en wordt naast zichtbare lekkage ook naar sterkte en eventuele blijvende vervorming gekeken. Een simpele “lekzoektest met water” kan al bestaan uit het vullen van een systeem tot een bescheiden druk om montagefouten op te sporen. Beide zijn druktesten, maar een genormeerde hydrotest kent strakkere eisen voor testdruk, testduur, temperatuur en beoordeling.

Nee. Een hydrotest is primair een sterkte- en grof dichtheidsonderzoek. Je beoordeelt zichtbare lekkage, bijvoorbeeld druppels of straaltjes water. De gevoeligheid is beperkt, er wordt niet in mbar·l/s of vergelijkbare lekdebieten gerapporteerd. Voor dat niveau van detail is een aparte lektest nodig.

Typisch wordt op circa 1,3 tot 1,5 keer de ontwerpdruk of maximaal toelaatbare druk getest, gecorrigeerd voor materiaaleigenschappen bij testtemperatuur. De exacte factor hangt af van de gebruikte norm, bijvoorbeeld ASME of EN, en het type installatie.

Het systeem moet volledig gevuld en ontlucht worden, afsluiters en veiligheidskleppen moeten volgens procedure gepositioneerd zijn en instrumenten moeten geschikt zijn voor de testdruk. Daarnaast moet er aandacht zijn voor corrosiepreventie, drainage en veilig ontluchten na afloop.

Volgens de meeste normen is “geen zichtbare lekkage” het criterium. Een druppelende verbinding of een zwetende las wordt dan als afkeur gezien. In de praktijk kan een opdrachtgever in zijn specificatie nog onderscheid maken tussen sterktetest en dichtheidstest, maar dat moet vooraf helder zijn.

Ja, dat is heel belangrijk. Achtergebleven gasbellen werken als een veer: ze slaan extra energie op en kunnen bij bezwijken zorgen voor een veel heftigere ontlading dan wanneer het testobject volledig met water is gevuld. Daardoor neemt het risico op letsel en schade toe.

Daarnaast verstoren gasbellen de meting: de drukrespons wordt minder voorspelbaar en kleine lekkages of vervormingen zijn moeilijker te beoordelen. Daarom hoort een hydro- of barsttest altijd voorafgegaan te worden door zorgvuldig vullen en ontluchten, zodat het volume gas in het systeem zo klein mogelijk is.

Een pneumatische druktest is een druktest met een samendrukbaar gas, bijvoorbeeld lucht of stikstof. De testdruk ligt meestal dichter bij de ontwerpdruk dan bij hydrotesten, vanwege de grotere veiligheidsrisico’s bij falen.

Pneumatische tests worden gebruikt als water ongewenst is, bijvoorbeeld in droge of zuurstofgevoelige systemen, in instrumentatie en in installaties waar achterblijvend waterschade of verontreiniging veroorzaakt. Soms volgt een pneumatische test na een hydrostatische test, als extra controle op dichtheid.

Gas is sterk samendrukbaar en bevat bij dezelfde druk veel meer opgeslagen energie dan water. Bij bezwijken kan die energie zich abrupt ontladen, met risico op fragmenten en schokgolven. Daarom zijn testdruk en veiligheidsmaatregelen bij pneumatische tests strenger en is de testdruk vaak lager dan bij een hydrotest.

Veel codes hanteren een testdruk van ongeveer 1,1 tot 1,25 keer de ontwerpdruk. De exacte waarde hangt af van de norm en de verhouding tussen toelaatbare spanningen bij test- en bedrijfstemperatuur. Pneumatische tests worden bijna nooit tot barstdruk uitgevoerd, daarvoor zijn barsttesten bedoeld.

Meestal wordt de druk gedurende een bepaalde tijd vastgehouden en wordt gekeken naar drukval en hoorbare of zichtbare lekken, bijvoorbeeld met zeepwater op verdachte plaatsen. Er wordt geen kwantitatieve lekwaarde in mbar·l/s gerapporteerd, tenzij dat expliciet als lektest is opgezet.

Een barsttest is een destructieve drukproef waarbij een component, zoals een leiding, fitting, slang of drukvat, gecontroleerd op druk wordt gebracht totdat het bezwijkt. Doel is de barstdruk vast te stellen en te verifiëren of voldoende veiligheidsmarges ten opzichte van de ontwerpdruk aanwezig zijn.

Barsttesten worden vooral gebruikt in ontwerp- en typekeuringstrajecten, bij nieuwe producten of bij wijziging van materialen of wanddiktes. Ze worden gewoonlijk uitgevoerd op representatieve proefstukken, niet op alle productiestukken.

Bij voorkeur met een vrijwel niet-samendrukbaar medium, bijvoorbeeld water of olie, om risico’s bij bezwijken te beperken. Barsttesten met gas zijn mogelijk, maar vragen zeer zware veiligheidsmaatregelen en een geschikte testbunker met bijbehorende meetapparatuur.

Belangrijk zijn de barstdruk, de locatie en het type bezwijken, bijvoorbeeld langsnaad, las, aansluiting of basismateriaal. Daarnaast wordt gekeken of er sprake is van lekkage vóór bezwijken of bros falen en of het gedrag van de materialen overeenkomen met het ontwerp en de norm.

In veel normen en productstandaarden geldt dat de barstdruk een veelvoud van de ontwerpdruk moet zijn, bijvoorbeeld 3 of 4 keer de maximale werkdruk. De exacte factor is product- en normafhankelijk en wordt in de typekeuring aangetoond.

Ja, een hydrotest is goed geschikt om zichtbare lekkages, montagefouten en mechanische zwakke plekken op te sporen.

Voor microlekken op zeer laag niveau is een speciale lektest nodig, maar voor de meeste procesinstallaties is een correcte hydrotest de standaard.

Standaard is (demi)water, vanwege veiligheid en beschikbaarheid. Gas wordt gekozen als water niet acceptabel is voor het systeem. Als gas nodig is, moet vooraf een zorgvuldige risicoanalyse worden gemaakt en moet de testdruk meestal lager liggen dan bij een hydrotest.

Ja. Vaak wordt eerst een hydrotest uitgevoerd voor sterkte en grove dichtheid, gevolgd door een lage druk pneumatische test voor praktische dichtheid, of een aparte lektest als de specificatie dat vereist. De opbouw en volgorde worden vastgelegd in een testplan.

Een druktest na productie of reparatie is bedoeld om het onderdeel of systeem vrij te geven voor gebruik. Periodieke druktesten worden ingezet om na verloop van tijd aan te tonen dat de installatie nog steeds voldoende sterk en dicht is. De testdrukken en acceptatiecriteria kunnen voor deze twee situaties verschillen en moeten in het onderhoudsplan worden vastgelegd.

Indien technisch mogelijk vacumeren we een testobject eerst tot een lage absolute druk. Zo verwijderen we de meeste lucht en gassen uit het systeem voordat we met water vullen.

Het voordeel is dubbel: je weet vrijwel zeker dat het object gasvrij is (veel veiliger bij bezwijken) en de stand van het object tijdens vullen en ontluchten wordt minder kritisch, omdat er nauwelijks nog gasbellen over zijn die zich kunnen ophopen. Dat maakt de test voorspelbaarder, veiliger en beter reproduceerbaar.